Saturday, June 18, 2005
Sarte'den dus dostlarina
Gecen gun Montparnasse mezarliginda dolasiyordum, J P Sarte’ nin mezariyla karsi karsiya geldim. Tam yuz yil once dogmus Sarte ve Nisan 1980 de olmus. 20. yuz yilin en etkili felsefeci, politik aktivistlerinden ve cagini en cok etkileyen yazarlardan birisiydi ve halada yazilari ve edebiyat eserleri yeni kusaklara varolusculugun ozgurlugu ve varligi nasil tanimladigini analatmakta.
Sarte kisi olarakta ilginc bir karektere sahip, ikinci dunya savasinda fasistlere karsi Fransiz direniscilerine katiliyor ama isi hava tahminlerini ogrenmekten ileri gitmiyor buna ragmen yakalanip Alman esir kamplarina gonderiliyor. 1950 lerde Stalinist Rusya’yi destekliyor, 1970 lerde Mao ‘u destekliyor-kendisinin her turlu baskici rejime karsi olmasina ragmen bunu nasil yaptigini aciklamak baska bir denemenin gorevi saniyorum. Bunlarin yanindada kendisi icen en onemli olan seyi bulmaya yada ogretmeye calisiyor; Bireyi. Oznelligin nerede baslayip nerede son bulacagiyla ilgileniyor, kisilere en buyuk agirligi, her seyin sorumlulugunu onlarin sirtina yukleyerek veriyor. Birey olmanin en onemli sorununun , yaptigimiz herseyden sorumluluk duymamizdan gelecegini ogutluyor Sarte.
Bir yondende hakli , eger eylemlerimizin sorumlulugunu omuzlarimizda hissetmez isek hayatimizin ne anlami olacak ki? Yada hayatlarimizin bir anlami varmi ki? Zaten Sarte’nin de asil sorunu burada basliyor, var olmanin ne anlami var? Birey olmanin sonunda ne var. Yada bir amac , bir son var mi?
Atilmisligin verdigi yalnizlik va agirlik onun hayatini bulandiriyor ve oda baskalarinin hayatini bulandirmayi kendine meslek ediniyor.
Ayrica her turlu baskiya karsi cikmayi, baskaldirmayi saglikli bireylerin gorevi olarak goruyor. Buradanda onu Vinetnam savasina karsi gosterilerde yerini alirken goruyoruz, fabrikalarda iscilerle grev eylemlerinde goruyoruz, Cezayir ayaklanmasinda ezilmislerin yaninda goruyoruz. Bir alinti yapmak gerekirse ‘Her baskaldiri insanlari oldurmeye baslamakla baslar. Bir Cezayirli icin bir avrupaliyi oldurmek bir tasla iki kus vurmaktir. Ilk olarak bir ezeni bertaraf ediyorsun ve ayni zamandada bir ezilmisi’.
Ve insanin zorunlu oldugu tek sey vardir Sarte gore , oda ozgur olmak. Cunki bir kere dunyaya atildiktan sonra birey herseyden sorumludur. Kacis yoktur.
Sarte'den kendimize pay cikaralim dus dostlari. Bizimde kacamayacagimiz gunler geldi , bizlerde hem ozgurluge hemde yaratmaya mahkumuz, prangalarimizdan ancak yaratarak ve birlikte calisarak kurtulabilirz. Degisim ve degismenin kacinilmazligindan korkmadan duslerimize sarilalim.
Sores
Sarte kisi olarakta ilginc bir karektere sahip, ikinci dunya savasinda fasistlere karsi Fransiz direniscilerine katiliyor ama isi hava tahminlerini ogrenmekten ileri gitmiyor buna ragmen yakalanip Alman esir kamplarina gonderiliyor. 1950 lerde Stalinist Rusya’yi destekliyor, 1970 lerde Mao ‘u destekliyor-kendisinin her turlu baskici rejime karsi olmasina ragmen bunu nasil yaptigini aciklamak baska bir denemenin gorevi saniyorum. Bunlarin yanindada kendisi icen en onemli olan seyi bulmaya yada ogretmeye calisiyor; Bireyi. Oznelligin nerede baslayip nerede son bulacagiyla ilgileniyor, kisilere en buyuk agirligi, her seyin sorumlulugunu onlarin sirtina yukleyerek veriyor. Birey olmanin en onemli sorununun , yaptigimiz herseyden sorumluluk duymamizdan gelecegini ogutluyor Sarte.
Bir yondende hakli , eger eylemlerimizin sorumlulugunu omuzlarimizda hissetmez isek hayatimizin ne anlami olacak ki? Yada hayatlarimizin bir anlami varmi ki? Zaten Sarte’nin de asil sorunu burada basliyor, var olmanin ne anlami var? Birey olmanin sonunda ne var. Yada bir amac , bir son var mi?
Atilmisligin verdigi yalnizlik va agirlik onun hayatini bulandiriyor ve oda baskalarinin hayatini bulandirmayi kendine meslek ediniyor.
Ayrica her turlu baskiya karsi cikmayi, baskaldirmayi saglikli bireylerin gorevi olarak goruyor. Buradanda onu Vinetnam savasina karsi gosterilerde yerini alirken goruyoruz, fabrikalarda iscilerle grev eylemlerinde goruyoruz, Cezayir ayaklanmasinda ezilmislerin yaninda goruyoruz. Bir alinti yapmak gerekirse ‘Her baskaldiri insanlari oldurmeye baslamakla baslar. Bir Cezayirli icin bir avrupaliyi oldurmek bir tasla iki kus vurmaktir. Ilk olarak bir ezeni bertaraf ediyorsun ve ayni zamandada bir ezilmisi’.
Ve insanin zorunlu oldugu tek sey vardir Sarte gore , oda ozgur olmak. Cunki bir kere dunyaya atildiktan sonra birey herseyden sorumludur. Kacis yoktur.
Sarte'den kendimize pay cikaralim dus dostlari. Bizimde kacamayacagimiz gunler geldi , bizlerde hem ozgurluge hemde yaratmaya mahkumuz, prangalarimizdan ancak yaratarak ve birlikte calisarak kurtulabilirz. Degisim ve degismenin kacinilmazligindan korkmadan duslerimize sarilalim.
Sores
# posted by edebiyat yolcuları @ 3:36 PM 
Subscribe to Posts [Atom]